Soruşturma ve Kovuşturma Nedir? Aşamaları ve Farkları
Soruşturma ve kovuşturma arasındaki fark nedir, hangisi önce gelir? İfade, iddianame, takipsizlik kararı, itiraz, duruşma ve kanun yolları.
Ceza yargılaması iki ana evreden oluşur: önce soruşturma, sonra kovuşturma. Soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür; kovuşturma ise mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle başlar. Bu yazıda iki evrenin farkını, her aşamada neler yapıldığını ve dikkat edilecek süreleri özetledik.
Soruşturma ve kovuşturma arasındaki fark
| Ölçüt | Soruşturma | Kovuşturma |
|---|---|---|
| Başlangıç | Suç şüphesinin öğrenilmesi | İddianamenin kabulü |
| Bitiş | İddianamenin kabulü | Hükmün kesinleşmesi |
| Yürüten makam | Cumhuriyet savcısı | Mahkeme |
| Kişinin sıfatı | Şüpheli | Sanık |
| Kural | Gizli | Aleni |
Bu tanımlar Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 2’de yer alır.
Soruşturma evresinde neler yapılır?
Soruşturma; şikâyet, suç duyurusu veya kolluğun tespitiyle başlar. Savcı, kişinin lehine ve aleyhine olan delilleri birlikte toplamakla yükümlüdür (CMK m. 160). Bu evrede başlıca şu işlemler yapılır:
- Müşteki, tanık ve şüpheli ifadelerinin alınması,
- Kamera, telefon ve belge kayıtları gibi delillerin toplanması,
- Bilirkişi incelemesi yaptırılması,
- Gerekirse gözaltı, adli kontrol, arama, el koyma veya tutuklama gibi tedbirlere başvurulması.
Soruşturma işlemleri savunma hakkına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m. 157). Avukat, kural olarak dosyayı inceleyebilir ve örnek alabilir; ancak kanunda sayılan durumlarda hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir (CMK m. 153).
İfadeye çağrılan kişinin hakları
Şüpheliye, hakkındaki iddia anlatılmalıdır. Şüpheli avukat yardımından yararlanabilir, susma hakkını kullanabilir ve lehine delil toplanmasını isteyebilir (CMK m. 147). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ve çocuklar gibi kanunda sayılan hâllerde müdafi görevlendirilmesi zorunludur (CMK m. 150). İfadeden önce dosyanın niteliğini bir avukatla değerlendirmek, savunmanın ilk aşamada doğru kurulmasına yardımcı olur.
Soruşturma nasıl sonuçlanır?
- İddianame: Toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170).
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar: Yeterli şüphe yoksa takipsizlik olarak da bilinen bu karar verilir (CMK m. 172). Suçtan zarar gören kişi, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173).
- Diğer yollar: Şartları varsa uzlaştırma, önödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya seri muhakeme gündeme gelebilir.
Kovuşturma evresi nasıl ilerler?
Mahkeme iddianameyi inceler; kanuna aykırı buluyorsa iade eder, kabul ederse kovuşturma başlar (CMK m. 174 ve 175). Sonraki adımlar kural olarak şöyledir:
- Duruşma hazırlığı: İddianame sanığa tebliğ edilir, duruşma günü belirlenir ve taraflar çağrılır.
- Sanığın sorgusu: Sanık iddialara karşı savunmasını yapar.
- Delillerin tartışılması: Tanıklar dinlenir, belgeler ve bilirkişi raporları incelenir.
- Esas hakkında mütalaa: Savcı görüşünü bildirir, taraflar ve avukatları buna karşı beyanda bulunur. Son söz sanığa verilir.
- Hüküm: Mahkeme beraat, mahkûmiyet veya kanunda sayılan diğer kararlardan birini verir.
Duruşmalar kural olarak herkese açıktır; ancak genel ahlak veya kamu güvenliği gibi nedenlerle kanunda öngörülen hâllerde kapalı yapılabilir.
Kanun yolları
Mahkeme kararına karşı istinaf, kanunda sayılan hâllerde temyiz yoluna başvurulabilir. Ara kararlar için ise itiraz yolu gündeme gelir. Süreler kısadır ve kararın türüne göre değişir; kaçırılırsa karar kesinleşebilir. Bu nedenle kararın açıklandığı veya tebliğ edildiği tarih mutlaka not edilmelidir.
Soruşturma ve kovuşturma ne kadar sürer?
Kanunda her dosya için geçerli tek bir süre yoktur. Süre; suçun türüne, bilirkişi raporlarına, şüpheli ve tanık sayısına, tutuklu olup olmamaya ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Basit bir dosya birkaç ayda sonuçlanabilirken karmaşık dosyalar daha uzun sürebilir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi ve her dosyada dava zamanaşımı ayrıca kontrol edilmelidir.
Dosyanız için destek gerekiyorsa Pendik ceza avukatı ve ceza hukuku sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Önce soruşturma mı, kovuşturma mı yapılır?
Önce soruşturma yapılır. Savcı yeterli şüphe görürse iddianame düzenler. Mahkeme iddianameyi kabul edince kovuşturma evresi başlar.
Kovuşturma ne demek?
Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir. Bu aşamada dosya mahkemededir ve kişi şüpheli değil sanık olarak adlandırılır.
Savcılık soruşturması ne kadar sürer?
Kanunda her dosya için tek bir süre yoktur. Süre, suçun türüne, bilirkişi incelemelerine ve dosyadaki kişi sayısına göre değişir. Dosyanın durumu avukat aracılığıyla takip edilebilir.
Takipsizlik kararına itiraz süresi ne kadar?
Suçtan zarar gören kişi, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173).
Hakkımda soruşturma olup olmadığını nasıl öğrenebilirim?
Taraf olduğunuz dosyalar e-Devlet ve UYAP Vatandaş üzerinden sorgulanabilir. Ancak kısıtlama kararı bulunan soruşturmalar görünmeyebilir.
İfadeye avukatsız gidilir mi?
Gidilebilir, ancak şüpheli ifadesinde avukat bulundurma hakkına sahiptir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve kanunda sayılan diğer hâllerde müdafi görevlendirilmesi zorunludur.