Kamulaştırmasız El Atma ve Tazminat
Fiili ve hukuki kamulaştırmasız el atma kavramı, malik haklarının korunması, tazminat ve bedel davaları ile dava yolu hakkında temel bilgiler.
Kamulaştırmasız el atma, idarenin bir taşınmaza kanunda öngörülen kamulaştırma işlemlerini yapmadan, fiilen veya hukuken el koymasıdır. Mülkiyet hakkına önemli bir müdahale oluşturan bu durum, malike tazminat talep etme hakkı verir.
İki temel görünüm
Kamulaştırmasız el atma iki biçimde ortaya çıkar:
- Fiili el atma: İdarenin taşınmaza fiilen el koyarak yol, park, okul, kanal gibi bir tesis yapması; taşınmazı kamu hizmetine fiilen tahsis etmesi.
- Hukuki el atma: İmar planında taşınmazın yeşil alan, okul, yol gibi kamusal kullanıma ayrılmış olmasına rağmen, uzun süre kamulaştırma yapılmaması ve malikin taşınmazını kullanamaması.
Malikin hakları
Kamulaştırma yapılmadan taşınmazına el atılan malik, mülkiyet hakkına dayanarak haklarını koruyabilir. El atmanın niteliğine göre malik:
- Taşınmazın bedelinin ödenmesini (tazminat) talep edebilir,
- Koşulları varsa el atmanın önlenmesini isteyebilir,
- El atılan dönemler için ecrimisil (haksız kullanım tazminatı) talep edebilir.
Taşınmaz kamu hizmetine tahsis edilip yapı yapılmışsa, çoğu zaman el atmanın önlenmesi yerine bedel talebi gündeme gelir.
Tazminat (bedel) davası
Fiili el atmada malik, taşınmazın dava tarihindeki değeri üzerinden bedelin ödenmesini isteyebilir. Bedel belirlenirken taşınmazın konumu, niteliği ve emsal değerleri bilirkişi marifetiyle değerlendirilir. Bedel ödendiğinde taşınmazın mülkiyeti idareye geçer.
Hukuki el atmada başvuru
İmar planıyla kamusal kullanıma ayrılan ancak makul sürede kamulaştırılmayan taşınmazlarda, malikin idareye başvurması ve sonucuna göre dava açması gerekir. Bu tür uyuşmazlıklarda görev konusunda (idari yargı – adli yargı ayrımı) dikkatli olunması gerekir; el atmanın türüne göre görevli yargı kolu değişebilir.
Dava yolu ve görev
Fiili el atmaya dayalı bedel davaları kural olarak adli yargıda (asliye hukuk mahkemesi) görülür. Hukuki el atma uyuşmazlıklarında ise idari yargı gündeme gelebilir. Görevli yargı yolunun doğru belirlenmesi, sürecin sağlıklı yürütülmesi açısından önemlidir.
Taşınmazınıza kamulaştırmasız el atıldığını düşünüyorsanız, izlenecek yollar için idare hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.