Sözleşme Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar ve Nasıl Önlenir?

Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, imza aşamasında fark edilmeyen belirsizliklerden doğar. Edimlerin, sürelerin ve yaptırımların açıkça yazılması; imza yetkisinin ve şekil şartının kontrol edilmesi, ileride yorum tartışmasını ve hak kaybını büyük ölçüde azaltır. Aşağıdaki başlıklar, uygulamada en sık karşılaşılan hataları ve bunları önlemek için yapılabilecekleri özetler.

Sözleşmenin kurulması, geçerlilik şartları ve sık sorulan sorular için sözleşme hukuku rehberimize bakabilirsiniz.

1. Belirsiz, çelişkili veya eksik hükümler

“Makul süre”, “uygun bedel” veya “gerekli özen” gibi ölçüsü olmayan ifadeler yoruma açıktır. Aynı konunun farklı maddelerde farklı düzenlenmesi de uyuşmazlık doğurur.

Önlem: Edimleri ölçülebilir biçimde yazın: teslim tarihi, miktar, nitelik ve kabul yöntemi belli olsun. Bir tanımlar maddesi ekleyin; ekler ile ana metin çelişirse hangisinin esas alınacağını belirtin.

2. Tarafların ve imza yetkisinin kontrol edilmemesi

Taraflar kimlik numarası veya ticaret unvanı, adres ve vergi bilgileriyle eksiksiz yazılmalıdır. Şirket adına imza atan kişinin temsil yetkisi imza sirküleri ve ticaret sicili kayıtlarıyla; vekil aracılığıyla imzalanıyorsa vekâletnamenin kapsamıyla kontrol edilmelidir.

Yetkisiz kişinin yaptığı sözleşme, temsil edilen şirket onaylamadıkça onu bağlamaz (TBK m. 46). Onay verilmezse zararın giderilmesi için yetkisiz temsilciye başvurmak gerekir; bu da çoğu zaman güvenli bir çözüm değildir.

3. Şekil şartının göz ardı edilmesi

Taşınmaz satışı tapuda, taşınmaz satış vaadi ise resmî şekilde, uygulamada noterde yapılır. Kefalet; yazılı şekil ile kefilin azami sorumluluk tutarını, tarihi ve varsa müteselsil kefil olduğunu kendi el yazısıyla belirtmesini gerektirir (TBK m. 583). Kanunun aradığı şekle uyulmayan sözleşme geçerli olmaz.

Önlem: Sözleşmenin türüne göre şekil şartını imzadan önce kontrol edin. Değişikliklerin yalnızca yazılı ve iki tarafça imzalı ek protokolle yapılacağını yazın. Kanunen yazılı yapılması gereken bir sözleşmenin değiştirilmesi de yazılı şekle tabidir (TBK m. 13).

4. Ödeme, teslim ve ifa koşullarının belirsizliği

Bedel, para birimi, ödeme takvimi, ödeme yöntemi, teslim yeri ve zamanı açık değilse ifa tartışması kaçınılmazdır. İfa günü birlikte belirlenmişse borçlu o günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer; aksi hâlde kural olarak alacaklının ihtarı gerekir (TBK m. 117).

Önlem: Ödeme ve teslim tarihlerini takvim günü olarak yazın. Gecikmede uygulanacak faizi, kısmi teslimin kabul edilip edilmeyeceğini ve teslim tutanağının nasıl düzenleneceğini belirleyin.

5. Cezai şartın hatalı düzenlenmesi

Hangi ihlalde hangi tutarın ödeneceği belirsiz bırakılırsa cezai şart işlevini yitirir. Cezanın ifa yerine mi, ifa ile birlikte mi isteneceği de açıkça yazılmalıdır (TBK m. 179). Hâkim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir (TBK m. 182); tacir sıfatıyla kabul edilen cezai şartta ise fahişlik gerekçesiyle indirim istenemez (TTK m. 22).

Önlem: Cezai şartı ihlal türüne göre ayrı ayrı ve asıl borçla orantılı belirleyin. Gecikme için günlük ceza öngörülecekse bir üst sınır koyun.

6. Fesih ve sona erme hükümlerinin eksikliği

Sözleşmenin hangi hâllerde sona ereceği, fesih bildiriminin süresi ve şekli, fesihten sonra iade ve hesaplaşmanın nasıl yapılacağı yazılmadığında, haklı taraf da uzun bir tartışmaya girebilir. Belirsiz süreli sözleşmelerde bildirim süreleri özellikle önemlidir.

Önlem: Fesih sebeplerini, bildirim süresini ve bildirimlerin gönderileceği adresleri, e-posta dahil, sözleşmede belirtin. Kira ve iş sözleşmelerinde kanunun emredici fesih kurallarının sözleşmeyle daraltılamayacağını göz önünde bulundurun.

7. Yetki, tahkim ve uyuşmazlık çözümü maddesinin yanlış kurulması

Yetkili mahkeme seçimi her sözleşmede geçerli değildir: Yetki sözleşmesi kural olarak yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir (HMK m. 17). Tüketicilerle veya tacir olmayan kişilerle yapılan sözleşmelere konulan yetki maddeleri genellikle sonuç doğurmaz. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak da zorunludur.

Önlem: Taraflar tacirse yetkili mahkemeyi veya tahkimi açıkça yazın; yabancı unsur varsa uygulanacak hukuku belirleyin. Uyuşmazlık çıktığında izlenecek bildirim ve görüşme adımlarını sözleşmeye ekleyin.

8. Hazır metinlerin incelenmeden kullanılması

İnternetten alınan veya başka bir iş için hazırlanmış metinler, tarafların gerçek ilişkisini yansıtmayabilir. Önceden hazırlanıp karşı tarafa müzakere imkânı tanınmadan sunulan genel işlem koşullarında, karşı tarafın aleyhine olan hükümler ancak açıkça bildirilip kabul edilmişse sözleşmenin parçası olur (TBK m. 21). Dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine konulan hükümler de geçerli olmaz (TBK m. 25).

Önlem: Hazır metni işin niteliğine göre uyarlayın; karşı tarafın aleyhine olan önemli hükümleri ayrıca belirtip onaylatın.

9. Dengenin gözetilmemesi

Sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir. Edimler arasındaki açık oransızlık, karşı tarafın zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmışsa aşırı yararlanma hükümleri devreye girebilir (TBK m. 28). Yerine getirilmesi gerçekçi olmayan yükümlülükler de ihlal ve tazminat tartışmasını kaçınılmaz hâle getirir.

İmzadan önce kontrol listesi

• Tarafların tam bilgileri ve imza yetkisi belgelendi mi?
• Sözleşmenin konusu, edimler ve kabul yöntemi ölçülebilir şekilde yazıldı mı?
• Bedel, para birimi, ödeme takvimi ve gecikme faizi belli mi?
• Teslim yeri, zamanı ve teslim tutanağı düzenlendi mi?
• Cezai şart ihlal türüne göre ve orantılı belirlendi mi?
• Fesih sebepleri, bildirim süresi ve bildirim adresleri yazıldı mı?
• Kanunun aradığı şekil (yazılı, noter, tapu) karşılandı mı?
• Yetki, tahkim veya uygulanacak hukuk maddesi taraflar için geçerli mi?
• Ekler numaralandırıldı ve her sayfa paraflandı mı?
• İmzalı bir nüsha her tarafa verildi mi?

Sözleşmelerinizin hazırlanması ve gözden geçirilmesi için sözleşmeler hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hukuki dayanaklar

• Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı) — TBMM kanun metni.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 17; Türk Ticaret Kanunu m. 22.

Bu açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.