Yapay Zekâyla Sahte Fotoğraf ve Ses: Deepfake Mağdurunun Hakları

Bir kişinin yüzü veya sesi kullanılarak gerçekte yaşanmamış bir olayın gerçekmiş gibi sunulması, kişilik hakları ve kişisel veriler bakımından hukuki sorun doğurabilir. Deepfake içeriğin her örneği aynı suçu oluşturmaz; içeriğin niteliği, amacı, nasıl üretildiği ve yayıldığı birlikte incelenir.

Yapay zekâyla üretilmiş bir video, ses kaydı veya fotoğrafla karşılaşıldığında ilk iş, kaydı daha çok kişiye yaymadan mevcut delili korumak ve hangi başvurunun neyi sağlayabileceğini ayırmaktır. İçeriğin kaldırılması, failin araştırılması ve zararın giderilmesi farklı taleplerdir.

Deepfake neden hukuki sorun yaratır?

KVKK’nın bilgi notu, deepfake teknolojisinin gerçek görüntü ve sesleri taklit ederek yanıltıcı içerikler üretebildiğini açıklar. Bir yüzün veya sesin kullanılması kişisel veri işleme yönünden önem taşıyabilir. Bunun yanında içeriğin kişiyi suç işlemiş, belirli bir sözü söylemiş veya bir ürünü tavsiye etmiş gibi göstermesi, farklı hak ihlallerine yol açabilir.

Herkese açık bir profil fotoğrafı, her amaçla kullanıma verilmiş sınırsız bir izin değildir. Öte yandan yalnızca “yapay zekâyla üretildi” etiketi bulunması da içeriğin bütün hukuki sorunlarını ortadan kaldırmaz. Kurgu, eleştiri, ifade özgürlüğü, kişilik hakkı ve veri işleme koşulları somut olayın bağlamında değerlendirilir.

İlk aşamada hangi deliller saklanmalı?

• İçeriğin tam bağlantısı, hesap veya kanal adı ve paylaşım tarihi.
• İçeriğin görüldüğü tarih ve saati gösteren ekran kayıtları veya ekran görüntüleri.
• Hukuka uygun biçimde erişilebilen özgün dosya ve mevcut dosya bilgileri.
• İçeriğe eşlik eden açıklama, para talebi, tehdit veya yönlendirme mesajları.
• Platforma yapılan bildirimlerin numarası, tarihi ve cevapları.
• Varsa müşteri kaybı, ödeme veya diğer somut zararları gösteren belgeler.

Sadece içeriğin kırpılmış bir fotoğrafını saklamak, paylaşan hesabın ve bağlamın anlaşılmasını güçleştirebilir. Delilin nasıl elde edildiği de önemlidir. Başka bir hesaba izinsiz girmek, şifre ele geçirmek veya özel görüntüleri geniş çevrelere dağıtmak başvuru hazırlığı sayılmaz.

Mahrem görüntü söz konusuysa dosyayı “kanıt” amacıyla sosyal medyada yeniden paylaşmak zararı büyütebilir. Gerektiğinde delilin tespiti ve güvenli şekilde sunulması için hukuki destek alınmalıdır.

Platforma bildirim yeterli mi?

Sosyal ağın taklit hesap, mahremiyet, sahte içerik veya izinsiz görüntü kullanımına ilişkin şikâyet kanalları kullanılabilir. Bildirimin hangi kurala dayandığı ve hangi bağlantıyı kapsadığı açık olmalıdır. İçerik silinse dahi daha önce alınan kayıtların saklanması yararlıdır.

Platform bildirimi mahkeme kararı değildir; içerik silinebilir, talep reddedilebilir veya ek bilgi istenebilir. Ayrıca tek bir bağlantının kaldırılması başka hesaplarda bulunan kopyaları otomatik olarak kaldırmaz. Arama motorundan bir sonucun çıkarılması ile içeriğin yayımlandığı sayfadan kaldırılması da ayrı işlemlerdir.

Kişilik hakları bakımından hangi talepler gündeme gelir?

Türk Medeni Kanunu m. 24 ve 25 çerçevesinde, hukuka aykırı saldırının önlenmesi, sürmekte olan saldırının durdurulması veya etkisi devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti değerlendirilebilir. Somut olayın şartları varsa maddi veya manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir.

Geçici hukuki koruma talebinin kapsamı, aciliyet ve deliller üzerinden belirlenir. Hangi yayına hangi başvurunun yapılabileceği güncel mevzuata göre kontrol edilmelidir. Her internet yayınına tek tip bir “erişim engeli dilekçesi” uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Ne zaman suç duyurusu düşünülür?

Sahte sesle para istenmesi dolandırıcılık; tehditle birlikte kullanılması tehdit veya şantaj; mahrem içeriğin yayılması özel hayatın gizliliği veya kişisel verilerle ilgili suçlar yönünden inceleme gerektirebilir. Hakaret veya başka bir suçun koşulları da içeriğe göre tartışılabilir. Bunlar her deepfake olayında bütün suçların birlikte oluştuğu anlamına gelmez.

Başvuruda kesin olarak bilinmeyen bir kişinin fail olduğu ilan edilmemelidir. Bilinen hesaplar, bağlantılar, olay sırası ve şüpheyi destekleyen somut bilgiler açıklanmalıdır. Suçun niteliğine göre şikâyet koşulu ve süre değişebileceği için olayın gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.

KVKK başvurusu ile ceza başvurusu arasındaki fark

Kişisel verilerin işlenmesi yönünden, 6698 sayılı Kanun uygulanıyorsa veri sorumlusuna başvuru ve şartları oluştuğunda Kurula şikâyet yolu değerlendirilebilir. Veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı ve Kanun’un kapsamı belirlenmeden her olaya aynı başvuru sırası uygulanamaz.

KVKK başvurusu, savcılığın suç araştırmasının veya mahkemeden istenen tazminatın yerine geçmez. Kurulun inceleme konusu ile mahkemede ileri sürülen talepler ayrıdır. Başvuruların her birinde kullanılan olay anlatımının tutarlı, belgelerin eksiksiz olması gerekir.

Sahte sesle ödeme istenirse nasıl hareket edilmeli?

Tanıdık bir kişinin sesi duyulsa bile ödeme talebi ayrı ve güvenilir bir kanaldan doğrulanmalıdır. Arayanın verdiği numara yerine kişinin önceden bilinen iletişim bilgisi kullanılabilir. Ödeme gerçekleşmişse banka veya ödeme kuruluşuyla gecikmeden iletişime geçilmesi ve işlem kayıtlarının korunması önem taşır; bu adımlar paranın kesin geri alınacağını garanti etmez.

İlgili hukuki çerçeve için bilişim hukuku, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu ve dolandırıcılık suçu yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar

• KVKK: Deepfake bilgi notu.
• KVKK: Üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması rehberi.
• Türk Medeni Kanunu m. 24–25.
• Türk Ceza Kanunu — resmî kurum metni.