Kıdem Tazminatı Şartları: Kimler Alır, Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesi kanunda sayılan bir nedenle sona eren işçiye çalıştığı süreye göre ödenen tazminattır. Dayanağı, 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesidir. Hakkın doğup doğmadığını iki soru belirler: İşçi aynı işverene bağlı en az bir yıl çalıştı mı ve sözleşme nasıl sona erdi?

Kıdem tazminatı almanın şartları

Kıdem tazminatı için şu iki şartın birlikte bulunması gerekir:

1. En az bir tam yıl çalışma. Bir yıl dolmadan sona eren çalışmada kıdem tazminatı doğmaz. Deneme süresi bu sürenin içindedir.
2. Sözleşmenin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi. İşçinin her ayrılışı kıdem hakkı vermez; ayrılışın nedeni belirleyicidir.

Aynı işverende aralıklı olarak geçen çalışmalar ve aynı işverenin farklı işyerlerindeki süreler kural olarak birlikte hesaplanır. İşyeri devrinde önceki işverende geçen süre de dikkate alınır. Önceki dönem için tazminat ödenmişse veya o dönem tazminat hakkı vermeyen bir şekilde sona ermişse hesap değişebilir.

Hangi fesih hâllerinde kıdem tazminatı alınır?

• İşverenin feshi: İşveren sözleşmeyi, İş Kanunu m. 25/II’deki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle sona erdirirse kıdem tazminatı doğar. Ekonomik nedenler, performans veya işyeri kapanması bu kapsamdadır.
• İşçinin haklı nedenle feshi: Ücretin ödenmemesi, çalışma şartlarının uygulanmaması, mobbing veya sağlık nedenleri gibi İş Kanunu m. 24 kapsamındaki durumlarda işçi sözleşmeyi feshederek kıdem tazminatı isteyebilir.
• Muvazzaf askerlik: Askerlik nedeniyle işten ayrılma kıdem hakkı verir.
• Emeklilik: Yaşlılık veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak için ayrılan işçi tazminat alabilir.
• Emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması: Örneğin 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olanlarda 15 yıl sigortalılık ve 3.600 prim günü aranır. Daha sonraki sigortalılar için prim şartları farklıdır. SGK’dan alınan yazı bu durumu gösterir.
• Kadın işçinin evlenmesi: Kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılırsa kıdem tazminatı alabilir.
• İşçinin ölümü: Tazminat mirasçılara ödenir.

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı?

Gerekçesiz istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ancak işçi ödenmeyen ücret gibi haklı bir nedenle sözleşmeyi sona erdiriyorsa veya ayrılışı yukarıdaki hâllerden birine giriyorsa hak doğabilir. Bu yüzden istifa dilekçesindeki gerekçe önemlidir. Ücreti ödenmeyen işçinin “kişisel nedenlerle ayrılıyorum” yazması sonradan tartışma yaratabilir. Baskıyla imzalatılan dilekçeler ise ayrıca değerlendirilir.

Kıdem tazminatı hangi durumlarda alınamaz?

• Bir yıldan az çalışma,
• Haklı neden olmadan istifa,
• İşverenin hırsızlık, işverene hakaret veya devamsızlık gibi m. 25/II kapsamındaki bir nedenle sözleşmeyi feshetmesi.

İşverenin “haklı nedenle çıkardım” demesi tek başına yeterli değildir. Uyuşmazlık çıkarsa feshin haklı olduğunu işveren ispat etmek durumundadır. Bu noktada işyerinde tutulan tutanaklar sık tartışılır.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir; bir yıldan artan süreler de orantılı olarak eklenir. Hesapta yalnızca çıplak ücret değil, düzenli ödenen yol, yemek, prim ve ikramiye gibi haklar da dikkate alınır. Buna uygulamada giydirilmiş brüt ücret denir. Parça başı veya komisyon gibi sabit olmayan ücretlerde son bir yılda ödenen tutarlar esas alınır.

Örnek: Aylık giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan ve 5 yıl 6 ay çalışan işçinin hesabı 40.000 × 5,5 = 220.000 TL’dir. Bu tutar brüttür ve ücretin kıdem tavanını aşmadığı varsayılmıştır.

Bir yıl için ödenecek tutar kanundaki kıdem tazminatı tavanını geçemez. Tavan altı ayda bir güncellenir ve fesih tarihindeki tutar uygulanır. Kıdem tazminatından damga vergisi kesilir; SGK primi kesilmez.

Kıdem tazminatı ödenmezse ne yapılır?

Kıdem tazminatı fesih anında ödenmesi gereken bir alacaktır. Geç ödenirse fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir.

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa dava iş mahkemesinde açılır. Her alacak kaleminin başvuruda ve son tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, sonraki usul tartışmalarını azaltır. 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırdı; bu nedenle yeni davalarda dava türü ve talep artırımı buna göre planlanmalıdır.

Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır ve fesih tarihinden itibaren işler. Arabuluculuk süreci devam ederken zamanaşımı durur.

İbraname imzalarken dikkat edilecekler

İşveren ödeme sırasında ibraname imzalatmak isteyebilir. Türk Borçlar Kanunu m. 420’ye göre ibra sözleşmesinin yazılı olması, işin bitiminden itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacağın türünün ve tutarının açıkça yazılması ve ödemenin hak edilen tutarda banka aracılığıyla yapılması gerekir. Bu şartlar yoksa ibra geçersizdir. Bununla birlikte imzalanan her belge sonradan delil olarak tartışılabileceği için metin okunmadan imzalanmamalıdır.

Hazırlanması gereken belgeler

• İş sözleşmesi ve fesih yazısı,
• Ücret bordroları ve banka hesap dökümü,
• SGK hizmet dökümü ve işten çıkış kodu,
• Prim, yol ve yemek ödemelerini gösteren kayıtlar,
• Varsa tutanaklar, ihtarnameler ve yazışmalar.

Fesih sonrası diğer haklar için işten çıkarılan işçinin hakları yazısına, süreç ve belgeler için Pendik işçi avukatı ve iş hukuku sayfalarımıza bakabilirsiniz.